พระอาจารย์ไพศาล วิสาโล แสดงธรรมก่อนฉันเช้าวันที่ 4 มกราคม 2569วัดป่าสุคะโต

มีนักเขียนคนหนึ่งอยากจะไปเที่ยวลำปางเมื่อช่วงอาทิตย์ที่แล้ว แกสนใจวัด ๆหนึ่ง  วัดไหล่หินหลวง อยู่ที่อำเภอเกาะคา ก่อนไปก็หาข้อมูลก่อน เดี๋ยวนี้ไม่ได้ search ทางกูเกิลแล้ว หาข้อมูลทาง AI แกไม่ได้บอกรุ่นหรือบอกยี่ห้อ เดี๋ยวนี้ AI มีเยอะมาก

ทีแรก AI ก็ให้ข้อมูลแบบพื้น ๆ นักเขียนคนนี้ก็บอกว่า เอาละเอียดกว่านั้น เพราะข้อมูลที่ให้เอามาจากหนังสือท่องเที่ยว อยากจะรู้ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับวัดไหล่หินหลวง AI ก็ตอบมาว่า วัดไหล่หินหลวงมีที่ตั้งเดิมเป็นชุมชนโบราณชื่อว่า เวียงหนองล่อง

นักเขียนคนนี้ก็เอะใจแล้วก็สนใจ เวียงหนองล่อง เป็นชื่ออำเภอหนึ่งของจังหวัดลำพูน อยากจะรู้ว่าไหล่หินหลวงกับเวียงหนองล่อง เกี่ยวพันกันอย่างไร ถามไป คราวนี้ AI รู้ตัวแล้วว่าผิด ก็บอกว่า “เวียงหนองล่องเป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดลำพูนแต่ว่าไหล่หินหลวงอยู่ในจังหวัดลำปาง ผมสับสนไปหน่อย”

แล้วก็แก้ตัว ที่สับสนเพราะว่าไหล่หินหลวงของลำปางอยู่ใกล้ชิดติดกับเวียงหนองล่องของลำพูน ก็เลยมีการส่งต่อถ่ายทอดวัฒนธรรมให้แก่กันและกัน

ตอนนี้นักเขียนคนนี้เริ่มเอะใจหนักขึ้น เพราะว่าเกาะคาซึ่งเป็นที่ตั้งของไหล่หินหลวง จังหวัดลำปาง กับเวียงหนองล่องซึ่งเป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดลำพูน ห่างกันมาก เวียงหนองล่องอยู่อีกมุมหนึ่งคือทางทิศตะวันตกของลำพูน แต่ว่าไหล่หินหลวง อ.เกาะคา อยู่ตอนกลางของลำปาง แล้วก็มีหลายอำเภอคั่นกลาง  AI บอกว่าอยู่ติดกันได้อย่างไร

พอจับผิดได้แก้ตัวใหญ่เลยว่า “ผมสับสนครับ” เอาข้อมูลมาจับแพะชนแกะ แต่สังเกตว่า AI ไม่เคยขอโทษที่มั่วข้อมูล สองอำเภออยู่ห่างกันมากเลย แต่กลับบอกว่าอยู่ติดกัน พอรู้แกวเข้าก็แก้ตัวอย่างโน้นอย่างนี้ คุยกันนานเลย

สรุปก็คือว่า AI จากประสบการณ์ของนักเขียนคนนี้ ชอบมั่วข้อมูล การมั่วข้อมูลในภาษาฝรั่งเรียกว่า hallucination ในวงการ AI นี้ hallucination แปลว่ามั่ว ที่จริงถ้าเป็นภาษาทั่วไปก็หมายความว่า ภาพหลอน แต่ว่าอาการนี้เกิดขึ้นกับ AI บ่อยมาก คือมั่วข้อมูล แล้วคนไม่รู้ก็เชื่อ เพราะคิดว่า AI รู้ดีกว่าเรา

แต่ว่านักเขียนคนนี้เจอมาบ่อยแล้ว บางทีอยากจะไปอำเภอหนึ่งที่เชียงใหม่ ขอสถานที่ที่พักสบาย ราคาไม่แพง ใกล้ชิดธรรมชาติ AI ก็ให้ข้อมูลรีสอร์ตมา ตรงสเปกเลย แต่พอไปถึงแล้วหาไม่เจอ เพราะไม่มีจริง make ข้อมูลขึ้นมาเอง ทั้ง make ทั้งมั่ว คนถ้าไม่รู้ทันก็ไม่รู้ว่าไม่มีจริง

อาตมาเคยถาม AI เกี่ยวกับตัวละครในนิยายเล่มหนึ่ง อาตมาเคยอ่านมาแล้ว ถามว่า ให้ช่วยเล่าย่อ ๆ เกี่ยวตัวละครตัวนี้ ๆ ๆ AI ตอบได้หมด รวดเร็วมาก แต่พออ่านดู เอ๊ะ พฤติกรรมอย่าง เหตุการณ์บางอย่างที่เอ่ยถึงอาตมาไม่เคยอ่าน ไม่เคยเจอในหนังสือเล่มนั้น ก็เลยบอกว่า พูดผิดแล้ว มั่วแล้ว

AI ก็แก้ตัวบอกว่า อ๋อ ตัวละคนนี้เผอิญชื่อเหมือนกับในหนังสืออีกเล่มหนึ่ง ก็เลยเอามาโยงกัน อันนี้ก็เรียกว่าจับแพะชนแกะ คนที่ไม่เคยอ่านนิยายก็ไม่รู้ว่า AI มั่ว แต่ว่าอาตมาอ่านมาแล้วก็อยากจะเช็คดูว่ารู้จริงแค่ไหน

บางอย่าง AI ก็รู้จริง แต่บางอย่างก็มั่ว แล้วอ้างว่า ไปเอาข้อมูลจากหนังสือเล่มนั้นเรื่องนี้มา ที่มั่วที่ผิดเพราะว่าตัวละครชื่อเหมือนกัน ถ้าใครไม่เคยอ่านนิยายเรื่องนี้ก็เชื่อ แต่อาตมาเคยอ่านมาแล้วก็เลยจับผิดได้ แล้วก็ไม่รู้ว่ามั่วเรื่องไหนอีกบ้าง

ตอนนี้เป็นที่รู้กันในแวดวงคนที่ใช้ AI ว่า มีปรากฏการณ์อย่างที่ว่านี้ คือมั่วข้อมูล หรือ hallucination มาก โดยเฉพาะระบบของ Gemini ซึ่งคนนิยมมาก ในวงการนี้เขาบอกว่ามันมั่วประมาณ 76% ของคำตอบที่ได้รับ ส่วนของ ChatGpt ดีมาหน่อย มั่ว 67% แล้วที่น้อยที่สุดคือ Perplexity 36% ซึ่งอาตมาไม่รู้จัก แต่ที่หนักที่สุดก็คือ Grok รุ่น 3 มั่ว 94%

อันนี้เป็นข้อสรุปของผู้รู้ในแวดวง AI อาตมาก็รู้จักแค่ 2 เท่านั้น คือ Gemini กับ ChatGpt แล้วก็ไม่ค่อยได้ใช้เท่าไหร่ เพราะพอใช้แล้วก็ไม่ค่อยประทับใจ รู้ว่ามันมั่ว นี่เฉพาะที่รู้ ที่ไม่รู้ว่ามั่วนี่ อาจจะเยอะแยะไปหมด

เพราะฉะนั้นก็ฟังเอาไว้ แม้กระทั่งที่อาตมาพูดมาก็อาจจะผิดก็ได้ ฟังเอาไว้แล้วก็ไปพิจารณาดูว่าเวลาใช้ AI ไม่ว่ารุ่นไหน อย่าเชื่อว่าเป็นจริงหมด ถามความเห็นนั้นได้ แต่อย่าถามข้อมูล เพราะว่าข้อมูลที่ได้มาก็ไม่รู้ว่าถูกหรือผิด มั่วหรือจริง

แต่คนเดี๋ยวนี้เรามีแนวโน้มที่เราเชื่อ เชื่อง่าย คนสมัยนี้เชื่อง่ายมาก ข้อมูล ภาพ  เนื้อหาและ Content ทาง Social Media, Facebook, Instagram เชื่อเป็นตุเป็นตะเลย ทั้งที่ภาพหรือข้อมูลบางอย่างถ้าเรา เอ๊ะ หน่อย ก็อาจจะรู้ว่ามีพิรุธ

อย่างนักเขียนคนนี้ที่ว่า พอแกเห็นคำตอบของ AI แกบอกว่าต่อมเอ๊ะทำงานเลย ไหล่หินหลวงกับเวียงหนองล่องเกี่ยวกันได้อย่างไร อยู่คนละอำเภอ แล้วอำเภอก็ห่างกันเป็น 100 กม. คนละจังหวัดด้วย คนละจังหวัดยังไม่เท่าไหร่แต่ว่าเนื้อที่ก็ไม่ได้ติดกันเลย เกี่ยวพันกันได้อย่างไร ต่อมเอ๊ะทำงาน

ทั้ง ๆ ที่ไม่ได้มีความรู้มากแต่ว่าพอมีอะไรที่ทำให้ผิดสังเกต ต่อมเอ๊ะทำงาน ยุคนี้ต่อมเอ๊ะต้องเอามาใช้บ่อย ๆ เพราะว่าข้อมูลที่แพร่กระจายทางอินเตอร์เน็ต หรือว่า cyberspace ที่เราไม่ได้ถามหา แต่มันมาหาเราเองก็ผิดพลาดเยอะ รวมทั้งข้อมูลที่เราถามหาจาก AI ก็เชื่อมากไม่ได้

สมัยนี้คนมีความรู้เยอะแต่ว่าเชื่อง่าย ก็เลยโดนสแกมเมอร์หลอก โดนพวก Call Center หลอก เสียหายไปเยอะแยะแล้ว บางทีหมดเนื้อหมดตัวเลย เพราะฉะนั้นต้องรู้จักทักท้วงบ้าง อย่าพึ่งเชื่อง่ายแม้กระทั่ง AI

ก็น่าเป็นห่วงเพราะเดี๋ยวนี้ขึ้นชื่อว่า AI ปัญญาประดิษฐ์ คนเชื่อง่ายเหลือเกิน มีปัญหาอะไรก็ถาม AI บางทีพาเข้ารกเข้าพง มีปัญหาจิตใจก็ถาม AI แล้ว AI ชวนฆ่าตัวตายเลยก็มี อย่างที่เกิด 2-3 กรณีหรืออาจจะมากกว่านั้นในเมืองนอก จนพ่อแม่ถึงกับฟ้องบริษัทที่ผลิต AI ไม่ใช่รุ่นดัง ๆ ที่เรารู้จัก

เป็นรุ่นที่มีความผิดพลาดเยอะเพราะมุ่งแต่ที่จะตามใจคนถาม ถูก design มาเพื่อให้ตามใจคนถาม คนถามอยากฆ่าตัวตาย มันก็หนุนเชียร์ แล้วพอเชื่อ AI เข้า ก็พาเข้ารกเข้าพงไปเลย จนกระทั่งไม่ใช่แค่หมดเนื้อหมดตัว แต่ว่าเสียชีวิตด้วย

อันนี้ต้องระมัดระวัง ต้องใช้หลักกาลามสูตรเยอะ ๆ หน่อย อย่าเชื่อเพียงเพราะเป็น AI ในกาลามสูตรบอกว่า อย่าเชื่อเพียงเพราะผู้พูดเป็นครูของเรา อย่าเชื่อเพียงเพราะมันมีในตำรา เดี๋ยวนี้ต้องเตือนใจว่าอย่าเชื่อเพียงเพราะว่าเป็นคำตอบจาก AI หรือว่าปรากฏอยู่ใน Facebook, Instagram

ภาพบางภาพถ้าเราเอ๊ะหน่อย เราก็รู้ว่าโกหก คลิปบางคลิป ถ้าเราเอ๊ะหน่อย เราก็รู้ว่าโกหก เพราะว่าจะมีใครมาถ่ายภาพนั้นในเหตุการณ์นั้นพอดีได้อย่างไร ถ้าไม่ใช่เป็นกล้องวงจรปิด ภาพที่เห็นบนรถไฟ บนร้านอาหาร ที่เห็นแล้วก็น่าประทับใจส่วนใหญ่ AI สร้างขึ้นมาทั้งนั้น หรือไม่ก็ไปถ่ายภาพจัดฉากเอาเอง เพราะคนถ่ายจะไปอยู่ตรงนั้นได้อย่างไร บังเอิญมากเกินไป เว้นแต่ว่าเป็นการตั้งใจถ่ายทำ

ต่อมเอ๊ะต้องทำงานเยอะ ๆ หน่อย ไม่อย่างนั้นก็ถูกหลอกง่าย.