พระอาจารย์ไพศาล วิสาโล แสดงธรรมก่อนฉันเช้า วันที่ 20 ธันวาคม 2568 วัดป่าสุคะโต

เมื่อต้นปีนี้ ที่เมืองเซนได ประเทศญี่ปุ่น มีแม่ลูกอ่อนคนหนึ่งอายุ 20 ต้นๆ ตกเป็นข่าวที่อื้อฉาวมาก เพราะพอคลอดลูกไม่ทันไรก็เอาลูกไปฝังกลบไว้ในหิมะ ก็คือต้องการให้ลูกตายนั่นอง ตำรวจก็จับได้ เป็นข่าวใหญ่โตในญี่ปุ่น หลายคนประณามแม่มือใหม่คนนี้ว่าจิตใจโหดเหี้ยม ฆ่าลูกของตัวเองได้ลงคอ

ใครที่อ่านข่าวนี้ก็คงจะมีความคิดแบบนี้ แต่มีครูอนุบาลคนหนึ่งเธอชื่อ ชิโนบุ เซนโดะ อ่านข่าวนี้แล้วเธอกลับรู้สึกเห็นใจและสงสารแม่ลูกอ่อนคนนี้ เพราะเธอเชื่อว่าผู้หญิงคนนี้คงจะมีความทุกข์มาก

ประสบการณ์ที่เพิ่งคลอดลูกคงทำให้ผู้หญิงคนนี้ความทุกข์มาก เผลอๆอาจจะไม่ได้มีสามีเลยด้วยซ้ำ หรือถูกผู้ชายทิ้ง ชิโนบุเชื่อว่าผู้หญิงคนนี้เธอคงจะไม่มีใครเลยที่จะรับฟังความทุกข์หรือเป็นที่ระบายความทุกข์ ก็เลยตัดสินใจทำแบบนั้น

วันรุ่งขึ้นเธอก็เลยโพสต์ข้อความทาง Instagram บอกว่า ที่เมืองชิโอกามะ ซึ่งก็คือเมืองของเธอมีหลายคนที่พร้อมจะช่วยคุณแม่มือใหม่ หรือคุณแม่ที่เพิ่งคลอดลูกคนแรกและยังสาว ใครที่มีปัญหามีความทุกข์ไม่ต้องพูดอะไรมากเข้ามาหาเราเลย

หลังจากนั้นไม่กี่วันต่อมา เธอก็รวบรวมเพื่อนและคนรู้จักที่เป็นจิตอาสาให้บริการแก่คุณแม่มือใหม่ บอกว่าพวกเราช่วยกัน ไม่ใช่แค่รับฟังความทุกข์ของคุณแม่มือใหม่เท่านั้น แต่ยังพร้อมที่จะไปช่วยดูแลลูกให้ อย่างน้อยวันละ 90 นาที เพื่อให้แม่ได้มีเวลานอนพักให้เต็มที่

เธอตั้งกลุ่มของเธอชื่อว่า Mama’s Break มาม่าก็คือแม่ เบรคก็คือได้พัก เป็นกลุ่มเล็กๆ เพื่อให้แม่ลูกอ่อนมีโอกาสจะได้คลายความเครียด เธอก็รู้ว่าแม่ลูกอ่อนจะมีปัญหาหลายอย่าง เพราะเธอเองก็เคยเป็นแม่ลูกอ่อนมาแล้ว

ตอนนั้นเธอเครียดจนแทบจะเป็นโรคซึมเศร้าเลย เพราะอดนอนเป็นเวลานานมาก เนื่องจากลูกชายคนโตก็ป่วย แถมเธอต้องตื่นมากลางดึกทุก 3 ชั่วโมงเพื่อให้นมลูกคนที่ 2 ตอนนั้นเธอรู้สึกแย่มาก เป็นโรคซึมเศร้า แถมยังอยากฆ่าตัวตาย แต่ก็มีอะไรเปลี่ยนแปลงที่ทำให้เธอหายจากโรคซึมเศร้า

เพราะฉะนั้นเธอจึงเข้าใจคนที่คลอดลูกใหม่ๆ ว่าจะมีปัญหา อย่าว่าแต่โรคซึมเศร้าเลย แค่เรื่องอดนอนก็ทำให้แย่อยู่แล้ว อดนอนเพราะว่าต้องให้นมลูก ซึ่งไม่ค่อยเป็นเวล่ำเวลาเท่าไหร่ แถมจะนอนก็นอนไม่หลับ เพราะลูกส่งเสียงร้องก็ต้องตื่นมาดูแลลูก

เพราะฉะนั้นเธอก็เลยเข้าใจว่าอะไรทำให้ผู้หญิงคนนั้นตัดสินใจฆ่าลูกของตัว เพราะแม่ที่เพิ่งคลอดลูก โดยเฉพาะคนแรกจะมีปัญหาหลายอย่างทั้งทางกายและทางใจ

เดี๋ยวนี้พบว่าคนที่คลอดใหม่ๆโดยเฉพาะคลอดลูกคนแรกมีโอกาสที่จะเป็นโรคซึมเศร้าหลังคลอดมาก เรื่องนี้คนไม่ค่อยรู้จัก แต่เดี๋ยวนี้เกิดขึ้นมากกับคุณแม่สมัยใหม่

ซึ่งในแง่ของกายภาพก็มีส่วนอยู่แล้ว เพราะว่าตอนที่มีลูกฮอร์โมนต่างๆก็จะออกมาเพื่อช่วยในการดูแลลูก แม่ก็ปรับตัวได้กับฮอร์โมนเหล่านั้น แต่พอลูกคลอดออกมาจากท้องแม่ ฮอร์โมนเหล่านั้นก็จะหยุดหายไป ร่างกายของแม่อาจปรับตัวไม่ทันจากการที่ฮอร์โมนหายไปอย่างฮวบฮาบ ก็เลยเกิดโรคซึมเศร้าหลังคลอด

เมื่อ2-3 ปีนี้ก็มีแม่คนหนึ่ง โดดตึกลงมาพร้อมกับลูก ไม่ใช่แม่ใจร้าย แต่ว่าภาวะโรคซึมเศร้าหลังคลอดทำให้เกิดความทุกข์ แสนสาหัส เกิดการตัดสินใจที่ผิดพลาด ตัวเองอยากจะฆ่าตัวตายไม่พอเอาลูกไปด้วย ซึ่งคนไม่ค่อยเข้าใจ แต่ชิโนบุเธอเข้าใจเพราะเธอเคยเป็นแม่ลูกอ่อนที่เคยมีปัญหา

เธอก็เลยรวบรวมจิตอาสามาช่วยดูแลแม่มือใหม่ ซึ่งก็ทำให้หลายคนได้คิดว่ามีคนที่มีความทุกข์แบบนี้อยู่ ที่เราสามารถจะช่วยได้ อย่างนี้ก็เรียกว่า นอกจากมีความเมตตากรุณาแล้ว ก็ยังรู้จักจัดการบริหาร เพื่อช่วยทำให้ความเมตตากรุณาสามารถแปรมาเป็นการกระทำ เพียงแค่มีความเมตตา ความเห็นใจ มันไม่พอต้องลงมือกระทำ

ในทางพุทธศาสนานั้น เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา เป็นเรื่องของการทำจิต เมตตาก็คือความอยากจะช่วยให้ผู้อื่นมีความสุข กรุณาอยากจะช่วยให้ผู้อื่นพ้นทุกข์ มุทิตาคือความรู้สึกยินดีเมื่อผู้อื่นได้ดี ได้รับความสำเร็จ อุเบกขาคือความวางเฉยเมื่อทำทุกอย่าง เมตตา กรุณาแล้ว ช่วยเหลือแล้วก็ไม่ได้ผล ก็ต้องทำใจปล่อยวางหรือวางเฉย เรียกว่าพรหมวิหาร 4 เป็นการทำจิต

แต่ว่าทำจิตอย่างเดียวไม่พอต้องทำกิจด้วย จึงจะเกิดธรรมที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า สังคหวัตถุ 4 คือทาน ปิยวาจา อัตถจริยา สมานัตตตา

เมตตาแล้วก็ต้องรู้จักให้ กรุณาแล้วต้องรู้จักพูดด้วยคำพูดที่ไพเราะ หรือมีอัตถจริยา ที่เราเรียกว่าจิตอาสา และสมานัตตตาปฏิบัติต่อผู้อื่นเหมือนกับปฏิบัติกับตัวเอง

กลุ่มของชิโนบุถือการเปลี่ยนเมตตา กรุณา ให้กลายเป็นอัตถจริยา ปรารถนาดีอย่างเดียวไม่พอต้องลงมือกระทำด้วย ด้วยการรับฟังความทุกข์ ให้กำลังใจ ซึ่งถือเป็นปิยวาจา และช่วยเหลือดูแลเด็กเพื่อให้แม่ได้ไปพัก ซึ่งถือเป็นการจัดการที่เหมาะกับยุคนี้มาก

สมัยก่อนแม่ลูกอ่อนมีคนช่วยดูแลลูกเยอะ อาจจะมีพี่ มีน้อง มีพ่อ มีแม่ มีตา มียาย มีลุง มีป้า ช่วยกันดูแล คนที่เป็นแม่ลูกอ่อนไม่เหนื่อยเท่ากับสมัยนี้ เพราะอยู่คนเดียว หรือบางทีไม่มีสามีด้วย ผู้ชายก็ทิ้ง แม่ก็อยู่อีกเมืองหนึ่งหรืออีกบ้านหนึ่ง ไม่มีชุมชนคอยดูแล เครียด นอนไม่หลับ นอนไม่หลับนานๆ อดนอนเรื้อรังก็กลายเป็นโรคซึมเศร้า ยังไม่นับว่าเคมีแปรปรวนหลังคลอด ก็เกิดเป็นโรคซึมเศร้าหลังคลอด

เพราะฉะนั้นถ้าคนไม่เข้าใจก็จะไปตัดสินคนเป็นแม่ว่า เป็นคนใจคอโหดเหี้ยม แต่ว่าที่จริงแล้วเรายังเข้าใจภาวะอารมณ์ของคนที่เป็นแม่ลูกอ่อนได้น้อย

ตอนนี้ก็มีมูลนิธิที่ส่งเสริมสนับสนุนการรักษา หรือแม้กระทั่งการวินิจฉัยภาวะซึมเศร้าหลังคลอดในเมืองไทย ในเมืองนอกก็มีกันหลายที่แล้วแต่ในเมืองไทยยังไม่ค่อยตื่นตัวเท่าใด

มูลนิธินี้เกิดขึ้นมาจากการที่แม่หลังคลอดคนหนึ่งฆ่าตัวตายโดยเอาลูกอ่อนลงมาด้วย โดดจากตึกลงมา ตายทั้งแม่ทั้งลูก คนที่เป็นพ่อใจสลายเลย แต่ก็เปลี่ยนทุกข์ให้กลายเป็นประโยชน์ ด้วยการทำบุญมูลนิธิเพื่อศึกษาวิจัยและช่วยเหลือแม่ที่ประสบภาวะซึมเศร้าหลังคลอด

ซึ่งก็น่าแปลกคนเป็นโรคนี้เยอะมาก แต่ไม่มีความเข้าใจที่ถูกต้อง ปล่อยให้คนที่เป็นโรคนี้ทำอะไร ในสิ่งที่ทำให้เกิดความเสียหายขึ้นมา แล้วค่อยมีความตื่นตัว แต่ก็ยังดีที่ยังมีการตื่นตัว ดีกว่าจะไปรุมประณามว่าแม่ใจร้าย โหดเหี้ยมฆ่าลูกได้ยังไง อย่างนี้แปลว่าเราไม่เข้าใจ ไม่เข้าใจคนที่เขามีความทุกข์.