อาจารย์โกวิท อยากจะเรียนถาม
วิธีปฏิบัติธรรมง่าย ๆ
ที่มันเข้าถึงชีวิตจิตใจ

ความรู้สึกตัวเองรู้อะไรน้อยลงทุกที ๆ
แต่พร้อมกันนั้นก็รู้สึกตัวได้ดีขึ้น
เป็นสัดส่วนซึ่งแปลก
เพราะความรู้ที่เราเก็บเกี่ยวจากภายนอกนั้นไม่ยั่งยืน
พอเราเจ็บป่วย เราจะสูญเสียไปหมด

จะมีสิ่งหนึ่งที่โดดเด่น
ไม่ว่านักปฏิบัติหรือไม่ใช่

“ความรู้ตัว”
ผมใช้คำว่า Self-Awareness

ความรู้ตัวเป็นสิ่งที่แปลก
ไม่มีรูปร่าง ไม่มีปริมาตร
แต่เหมือนจะอยู่กับเราจนวินาทีสุดท้ายของชีวิต

ความรู้ตัวเป็นคำพูดง่าย ๆ นะฮะ
แต่โดยสาระของมันแล้ว
มันยิ่งใหญ่โดยตัวมันเอง
หมายความว่า เมื่อเรารู้ตัวอยู่
ความไม่รู้ตัวจะเข้าไม่ถึง
เหมือนเป็นบทบาทของสัจจธรรม
ที่ดำเนินอยู่ในหลาย ๆ รุ่นอนุชน

ผมเชื่อว่าผู้รู้ครั้งอดีต
ได้แลเห็นสิ่งเหล่านี้นะฮะ

ตัวผมเองเคยทดลองปฏิบัติมาหลายวิธี
แล้วได้ผล
แต่ว่าผลนั้นไม่ยั่งยืน
คือพอเราไม่ทบทวน ก็ลืมอีก

ท้ายที่สุด
ผมเองมอบความไว้วางใจให้กับ
“ความรู้ตัว” เพียงประการเดียว
ไม่ปฏิบัติอะไรอีกแล้ว

ความรู้ตัวนั้นมีพลังขึ้นทุกที ๆ นะฮะ
พลังในการทำลายสภาพลืมตัว หรืออหังการ
ตราบใดที่เรารู้สึกตัวอยู่
เราจะไม่ทำร้ายใครเลยครับ
ไม่ว่ากาย วาจา
หรือแม้แต่ความคิด

เพราะสภาพรู้ตัวนั้น
มันเข้าไปรู้ ไปเห็น
ในชั่วขณะของความคิดที่เคลื่อนไหวขึ้นมา
ดังนั้นจึงเป็นการปกป้องตัวเอง
และป้องกันผู้อื่นได้ดีที่สุด

แต่ถ้าเรารู้สึกตัวได้
เราจะพูดได้หรือไม่ได้
ไม่สำคัญแล้วครับ

และประการหนึ่ง
ความรู้สึกตัวเป็นเรื่องจำเพาะตัวจริง ๆ

ที่จริงความหมายของมัน
ผมเรียนรู้ตั้งแต่อยู่มัธยม 4
แต่เอาประโยชน์ไม่ได้ครับ

คือสังเกตเห็นว่า
มีความรู้ตัวอยู่
ผมตั้งคำถามเล่นกับเพื่อนร่วมรุ่นว่า
“ทำไมผมจึงรู้สึกตัว
แต่ไม่อาจรู้สึกอย่างที่คุณรู้สึกได้”

เป็นหัวข้อสนทนาในวัยเด็ก
แต่ข้อสังเกตนี้
ตอนนั้นเอาประโยชน์อะไรไม่ได้เลย

เพราะมันมีรากฐานของ อริยสัจจ์สี่
ซึ่งเป็นประสบการณ์ที่ยิ่งใหญ่
อริยสัจจ์สี่หมายถึง
ความทุกข์ยากของมนุษยชาติ
ความลำบากทั้งกายและใจ
การพลัดพรากจากสิ่งที่รัก
ซึ่งเป็นทุกข์สาหัส

ฉะนั้น
ความรู้เรื่องอริยสัจจ์
จึงเป็นพื้นฐานสำคัญ
ในการเอาประโยชน์จากความรู้สึกตัว

ความรู้สึกตัวที่ไม่มีอริยสัจจ์รองรับ
โค่นล้มได้ง่าย
ไม่ยั่งยืน

แต่ถ้ามีอริยสัจจ์
จากประสบการณ์ชีวิตที่เคยทุกข์หนัก
เป็นพื้นฐานรองรับ
เราจะเห็นคุณค่าของความรู้สึกตัวได้ชัดเจน
เพราะมันเป็นสิ่งเดียว
ที่ตัดกระแสวงจรของความคิดสืบต่อ

ปกติความคิดของเรา
จะสืบต่อกันไปเรื่อย ๆ
ผลข้างเคียงก็คือ
ความทุกข์
ความไม่อบอุ่นในจิตใจ

แต่จะเชื่อหรือไม่เชื่อก็ตาม
ความรู้สึกตัวเพียงประการเดียว
รวบรวมคุณธรรม มโนธรรม จริยธรรม
ไว้ทั้งหมด

ตราบใดที่บุคคลรู้ตัวอยู่
เขาไม่ทำร้ายใครครับ
เพราะไม่มีเหตุผลอะไร
ที่จะทำร้ายผู้อื่น

การทำร้ายผู้อื่น
มีเหตุอยู่ในตัวเอง
และมักเริ่มจากการทำร้ายตัวเองก่อน
เมื่อขาดสติมากเข้า
อาจกลายเป็นภาวะวิกฤตของชีวิตได้

พูดไปพูดมา
ก็หนีไม่พ้นคำว่า
“ความรู้สึกตัว”

คำนี้ฟังง่ายนะฮะ
แต่การปฏิบัติให้ได้จริง
ต้องอาศัยความเพียรแบบเบา ๆ
แต่ต่อเนื่อง

ความรู้สึกตัวเป็นธรรมชาติที่เบา
และไม่มีใครไม่มีมัน
ตั้งแต่เด็กจนถึงผู้เฒ่าผู้แก่

หรือผมเชื่อว่า
แม้กระทั่งวินาทีสุดท้ายของชีวิต
ความรู้ตัวก็ยังทำงานของมัน
เหมือนแสงไฟ
หรือดวงประทีปที่ส่องทาง